چکیده
انقلاب صنعتی چهارم، با محوریت فناوری‌های نوظهوری مانند بلاکچین و هوش مصنوعی، چشم‌اندازهای تازه‌ای را در حوزه‌های مختلف از جمله نظام مالیاتی ایجاد کرده است. این پژوهش با هدف بررسی پتانسیل هم‌افزایانه بلاکچین و هوش مصنوعی در ارتقاء اثربخشی سازوکارهای شناسایی و پیشگیری از فرار مالیاتی انجام شده است. روش تحقیق، مطالعه کتابخانه‌ای و تحلیل اسنادی بوده و در آن، مبانی نظری مرتبط با فناوری‌های مذکور و مفاهیم و ابعاد فرار مالیاتی مورد بررسی قرار گرفته‌اند.
بلاکچین به دلیل ویژگی‌هایی همچون امنیت، شفافیت و تغییرناپذیری داده‌ها، امکان ثبت و نگهداری معتبر تراکنش‌های مالی را در قالب یک دفتر کل توزیع‌شده فراهم می‌سازد. در مقابل، هوش مصنوعی با توانایی تحلیل داده‌های حجیم، کشف الگوهای پیچیده و پیش‌بینی رفتارها، ابزار مناسبی برای شناسایی موارد مشکوک به فرار مالیاتی محسوب می‌شود.
این مقاله همچنین به تبیین چگونگی یکپارچه‌سازی این دو فناوری و ایجاد قابلیت‌هایی مانند ردیابی تراکنش‌ها، اعتبارسنجی داده‌های مالی و شناسایی فعالیت‌های پنهان و غیرقانونی می‌پردازد. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد به‌کارگیری ترکیبی بلاکچین و هوش مصنوعی می‌تواند با افزایش شفافیت، کاهش اطلاعات نامتقارن و تقویت فرایندهای حسابرسی و نظارت مالیاتی، زمینه‌های بروز فرار مالیاتی را کاهش داده و ریسک‌های مرتبط را مدیریت کند. بنابراین، توسعه و پیاده‌سازی راهکارهای فناورانه در نظام مالیاتی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.