چشم انداز حسابداری و مدیریت

چشم انداز حسابداری و مدیریت

دولت و راهبردهای سیاست صنعتی سبز: جایگاه کشورها در زنجیره ارزش جهانی و نقش عدم‌قطعیت فناورانه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه مدیریت، دانشکده علوم اداری، دانشگاه بین المللی امام رضا(ع). مشهد. ایران
2 دکتری مدیریت سیاست‌گذاری بازرگانی، گروه مدیریت، دانشکده علوم اداری، دانشگاه بین المللی امام رضا(ع)، مشهد، ایران
چکیده
احیای سیاست صنعتی در دهه اخیر، به‌ویژه در صنایع نوظهور کم‌کربن انتظارات مسلط در ادبیات علوم اجتماعی را به چالش کشیده است. برخلاف نظریه‌هایی که مداخله‌گرایی صنعتی را عمدتاً مختص دولت‌های متمرکز می‌دانند یا برای انواع مختلف سرمایه‌داری الگوهای متمایزی از سیاست نوآوری قائل‌اند، تجربه‌های اخیر نشان می‌دهد که اقتصادهای لیبرال نیز به ابزارهای مداخله‌گرایانه متوسل شده‌اند، در حالی که برخی اقتصادهای هماهنگ‌شده از سازوکارهای بازارمحور بهره گرفته‌اند. این مقاله استدلال می‌کند که تنوع راهبردهای سیاست صنعتی سبز را نمی‌توان صرفاً با ارجاع به نوع رژیم سیاسی یا سنت نهادی توضیح داد؛ بلکه این راهبردها در سطح بخشی و در مواجهه با چالش‌های مشخص توسعه صنعتی شکل می‌گیرند. در این راستا، چارچوبی نظری ارائه می‌شود که دو بُعد را از یکدیگر متمایز می‌کند: (1) جهت‌گیری سیاست (هدفمند در برابر باز) و (2) عاملان اصلی هدایت‌کننده تصمیم‌گیری‌های مالی و فناورانه (دولت‌محور در برابر شرکت‌محور). نشان داده می‌شود که انتخاب راهبرد سیاستی تابع دو متغیر کلیدی است: سطح عدم‌قطعیت فناورانه و موقعیت صنعت داخلی در زنجیره‌های ارزش جهانی، اعم از نوظهور یا بالغ بودن زنجیره و تازه‌وارد یا مستقر بودن صنعت داخلی. تحلیل تطبیقی موارد چین، اتحادیه اروپا، بریتانیا و ایران حاکی از آن است که ترکیب این دو متغیر به الگوهای متمایزی از مداخله صنعتی می‌انجامد. در شرایطی که صنایع در موقعیت حاشیه‌ای زنجیره ارزش قرار دارند و عدم‌قطعیت فناورانه بالاست، مداخلات دولت‌محور یا سیاست‌های اعلامی بدون مسیر فناورانه تثبیت‌شده محتمل‌تر است؛ در مقابل، در صنایع بالغ‌تر یا با موقعیت تثبیت‌شده‌تر، ابزارهای بازتر و شرکت‌محور شیوع بیشتری دارند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات