در دهه‌های اخیر، نقش فناوری‌های دیجیتال در تحول نظام‌های حکمرانی مالی و اقتصادی کشورها به ‌گونه‌ای افزایش یافته که عدم بهره‌گیری از آن‌ها به معنای عقب ‌ماندگی ساختاری تلقی می‌شود. نظام مالیاتی ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست و در سال‌های اخیر با چالش‌های اساسی همچون فرار مالیاتی گسترده، نبود شفافیت جامع در تراکنش‌های مالی، عدم یکپارچگی سامانه‌های اطلاعاتی، پیچیدگی فرایندهای اجرایی و نابرابری بار مالیاتی میان اقشار مختلف روبه‌رو بوده است. در چنین شرایطی ،فناوری‌های نوین مالی (فین‌تک) و هوش مصنوعی می‌توانند با ایجاد تحول در جمع‌آوری داده‌ها، پردازش هوشمند اطلاعات، کشف الگوهای پنهان و ارائه خدمات کارآمدتر به مودیان، مسیر اصلاحات مالیاتی را سرعت بخشند. هدف پژوهش حاضر، بررسی تأثیر فناوری‌های نوین مالی و هوش مصنوعی بر شفافیت و کارایی نظام مالیاتی ایران و ارائه یک چارچوب لایه‌ای عملیاتی برای پیاده‌سازی این فناوری‌ها است. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی بوده و داده‌ها از منابع علمی معتبر، اسناد سیاستی بین‌المللی و گزارش‌های تخصصی استخراج شده است. منظور از شفافیت مالیاتی در این پژوهش، دسترسی دولت به داده‌های واقعی و به‌موقع، کاهش عدم تقارن اطلاعاتی، قابلیت ردیابی تراکنش‌ها، و افزایش اعتماد عمومی است. کارایی نیز شامل سرعت پردازش، کاهش هزینه‌ها، بهبود کیفیت رسیدگی، و ارتقای عدالت مالیاتی می‌شود. یافته‌های اولیه نشان می‌دهد که استفاده از ابزارهایی مانند فاکتور الکترونیک، تحلیل داده‌های کلان، یادگیری ماشین، بلاک‌چین، سامانه‌های هوشمند ریسک ‌سنجی و خدمات فین‌تک ‌محور به مودیان، می‌تواند شکاف مالیاتی را کاهش داده، اجرای قانون مالیات را تقویت کند و شفافیت و کارایی را به‌طور چشمگیری افزایش دهد. همچنین یک مدل پیشنهادی چهارلایه‌ای شامل لایه زیرساخت داده، لایه تحلیل هوشمند، لایه نظارت و کنترل، و لایه خدمات مودیان طراحی شده است که می‌تواند مبنای برنامه‌ریزی عملیاتی سازمان امور مالیاتی قرار گیرد.