بررسی قابلیت استفاده از نسبت دوپونت به منظور پیش‎بینی سودآوری و ﺑﺎﺯﺩﻩ سهام (مطالعه موردی: صنعت دارویی بورس تهران)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد مدیریت مالی، واحدلاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران

2 دکتری مدیریت مالی، واحد علی آباد کتول، دانشگاه آزاد اسلامی، علی آباد کتول، ایران

چکیده

بررسی قابلیت استفاده از نسبت دوپونت به منظور پیش‎بینی سودآوری و ﺑﺎﺯﺩﻩ سهام از موضوعات جالب مدیریت مالی و سرمایه‎گذاری محسوب می‎گردد. مقاله حاضر نیز در پی پاسخ به این سوال است که آیا اجزای نسبت دوپونت با تأثیر بر سودآوری آتی و بازده سهام می‎تواند جهت پیش‎بینی  در شرکت‎های دارویی مورد استفاده قرار گیرد؟ لذا برای بررسی این موضوع 13 شرکت  صنعت دارویی به روش حذف سیستماتیک به عنوان نمونه آماری انتخاب گردید. داده‎های جمع آوری شده در یک دوره 10 ساله و بین سال­های 1386 تا 1395 در نظرگرفته شده که نتایج حاصل از تحلیل رگرسیون نشان می‎دهد اجزای تحلیل دوپونت در صنعت دارو تاثیر معناداری بر سودآوری آتی و بازده سهام داشته به طوری که در این راستا نسبت گردش دارایی‎های در مقایسه با حاشیه سود محتوای اطلاعاتی بالاتری در پیش‎بینی سودآوری آتی  و بازده سهام دارد.

کلیدواژه‌ها


مقدمه

مقاله حاضر به بررسی فواید اطلاعات موجود در مدل‎های تجزیه و تحلیل دوپونت[1] برای تحلیل‎گران سرمایه‎گذار در صنعت دارویی و سرمایه گذاران بازار سهام می پرداز د.تفکیک بازده دارایی به حاشیه ی سود[2] (PM) وگردش دارایی[3] (ATO) باعث می شود یا تحلیل دوپونت در مقایسه با شرکت های موجود در صنعت مشابه یا بین صنعتی بتواند درک بهتری از منابع اطلاعاتی موجود در صورت‎های مالی را برای افراد موجود در بازار فراهم آورد. مدل تئوریک اُلسن[4] (1995) و فلتان و اَالسن[5] (1995) به شناسایی نقش مستقیم تجزیه و تحلیل صورتهای مالی در ارزشیابی شرکت می‎پردازد. این مدل‎ها نشان می‎دهند که ارزش شرکت با انتظارات بازده آتی خالص دارایی‎های عملیاتی[6] (RNOA) در ارتباط می‎باشد. تحلیل دوپانت به نوبه‎ی خود می‎تواند به اجزایی از جمله گردش دارایی (ATO) و حاشیه‎ی سود (PM) تجزیه شود تا از این طریق دیدگاهی در مورد سودآوری عملیاتی فراهم آید. هدف پژوهش حاضر توسعه‎ی تحقیقات تجربی اخیر می‎باشد که به ارزیابی استفاده از مدل دوپانت می‎پردازد. فایرفیلد و یان[7] (2001)، چگونگی کاربرد بر تجزیه دوپونت در پیش‎بینی سودآوری عملیاتی آتی را بیان می‎دارند. آنها دریافتند که تجزیه RNOA به PM و ATO بازتاب دهنده‎ی استراتژی‎های عملیاتی شرکت می‎باشد. بنابراین نشان دادند که تجزیه تغییرات RNOA ( ) به تغییرات گردش دارایی( ) و تغییرات موجود در حاشیه سود ( ) می‎تواند پیش‎بینی‎های مربوط به سودآوری عملیاتی آتی بهبود دهد. آنها دریافتند که  دارای اطلاعات مفیدی در مورد تغییرات یک سال اخیر RNOA می‎باشد، در صورتی که  حاوی اطلاعاتی نیست. یافته‎های فایرفیلد و یان (2001) به عنوان " معیاری برای ارزیابی پیش‎بینی‎ها" مربوط به اجزای مدل دوپانت در نظر گرفته شد. رابطه‎ی موجود در بین تغییرات PM و تغییرات یک سال اخیر RNOA نیز به واسطه‎ی تجزیه مسیرهای مربوط به تغییر PM ارزیابی مجدد می‎شود. این تجزیه‎پذیری توسط امیر و همکاران[8] (2011) ارائه داده شد؛ وی دریافت که PM باعث پایداری بیشتر RNOA می‎باشد و این برای ATO پشتیبانی کمتری دارد. شواهد نشان می‎دهد که اطلاعات زمانی از بین می‎رود که ضریب تغییرات در PM در تمامی شرکت‎ها برابر باشد.  همچنین در این پژوهش به دنبال این مورد هستیم که آیا مشارکتکنندگان  بازار از اطلاعات مربوط به تحلیل اجزاء نسبت دوپونت استفاده می‎کنند یا خیر؟! اگر این اطلاعات برای مشارکت‎کنندگان  بازار مفید باشد، در نتیجه باید یک رابطه اقتصادی بین بازده سهام واجزاء دوپونت ایجاد شود و نتایج کلی نشان می دهد که تغییر در اجزاء دوپونت می‎تواند یک سری اطلاعات افزایشی و کاربردی را در زمینه ی ویژگی‎های عملیاتی شرکت به وجود آورد و از این رو بر بازده سهام و همچنین بر بازنگری‎های مربوط به پیش‎بینی تحلیل‎گران اثر می‎گذارد. به طور خلاصه تحقیق‎های ارائه شده نشان می‎دهد که اجزاء دوپونت به عنوان عوامل مهمی برای افراد موجود در بازار تلقی می‎شود که به واسطه‎ی آن می‎توانند عملکرد مبتنی بر سودآوری شرکت و پیش‎بینی عایدات صنایع مختلف را مورد ارزیابی قرار دهند. بنابراین استفاده‎ی نسبی از اجزاء دوپونت در ارزیابی سودآوری یک شرکت خاص و یا یک صنعت ممکن است متفاوت باشد که این تفاوت به دلیل ویژگی‎های منحصر به فرد و شرایط محیطی می‎باشد (چنگ[9] و همکاران، 2014). با توجه به موارد فوق در این پژوهش قصد داریم به کارکرد نسبت دوپونت و اجزای آن در پیش‎بینی سودآوری آتی و بازده سهام شرکتهای موجود در صنعت دارویی بپردازیم و نیز به دنبال پاسخ این سوال هستیم که آیا نسبت دوپونت قادر به پیش بینی سودآوری آتی و ﺑﺎﺯﺩﻩ سهام در صنعت دارویی بورس تهران می باشد؟

 

ادبیات موضوع و پیشینه تحقیق

طالبی (1395) در تحقیقی تحت عنوان پیش‎بینی سودآوری با استفاده از نسبت تعدیل شده بازده حقوق صاحبان سهام و موقعیت نسبی شرکت در صنعت بدین نتیجه دست یافت که در پیش‎بینی سودآوری سال بعد شرکت نه تنها بازده حقوق صاحبان سهام و تغییرات آن؛ بلکه وضعیت ROE شرکت نسبت به میانگین صنعت تاثیر دارند. عرب مازار یزدی و جابری نسب (1390) در تحقیقی تحت عنوان بررسی کارایی استفاده از نسبت دوپونت تعدیل شده و اجزای آن به منظور پیش‎بینی تغییرات سودآوری آینده بدین نتیجه دست یافتند که تفکیک نسبت دوپونت تعدیل شده به اجزای آن، توان پیش‌بینی تغییرات سودآوری سال‌های آینده را افزایش نمی‌دهد و این در حالی است که تفکیک تغییرات نسبت دوپونت تعدیل شده به تغییرات اجزا، این توان را افزایش می‌دهد و از این میان تغییرات گردش خالص دارایی‌های عملیاتی توان بهتری به منظور پیش‌بینی‌کنندگی تغییرات سودآوری سال‌های آینده دارد. ودیعی و بخشی (1389) در تحقیقی با استفاده از تحلیل دوپانت تعدیل شده بر حسب نوع صنعت برای پیش‎بینی سودآوری آتی شرکت‎های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران پرداختند که نتایج حاصل از  آزمون فرضیات تحقیق بیانگر این موضوع  است که رابطه معنی داری بین اجزای تحلیل دوپونت تعدیل شده برحسب صنعت و پیش‎بینی سودآوری آتی وجود ندارد. اژدری (1380) در تحقیقی تحت عنوان پیش‎بینی قابلیت سودآوری شرکت‎ها با استفاده از نسبت‎های سودآوری پرداخت و برای پیش‎بینی سودآوری شرکت‎ها بین نتیجه رسید که می‎توان نسبت‎ها ی مالی زیاد را به تعداد اندک کاهش داد؛ طوری که این نسبت‎ها به خوبی نماینده همه نسبت‎ها ی مورد بررسی باشند و همچنین نرخ بازده سرمایه را با استفاده از این نسبت‎ها پیش‎بینی کرد و نهایتاً ارزش افزوده اقتصادی تا حد زیادی تغییرات نرخ برگشت سرمایه را به عنوان ملاکی برای تشخیص سودآوری مورد تایید قرار داده است. بائومن[10] (2014) در تحقیقی تحت عنوان پیش‎بینی سودآوری با تحلیل دوپونت بدین نتیجه رسیدند که سودآوری آتی می تواند از طریق نبست حاشیه سود پیش‎بینی گردد. چنگ و همکاران (2013) در تحقیقی تحت عنوان تحلیل نسبت دوپونت در صنعت مراقبت‎های بهداشتی امریکا بدین نتیجه رسیدند که اجزای نسبت دوپونت برای مشارکت‎کنندگان بازار مفید می باشد و نیز حاشیه‎ی سود در مقایسه با گردش داراییی میتواند دارای پایداری بیشتری در سودهای مراقبت بهداشتی ایالت متحده ی آمریکا داشته باشد. همچنین نتایج نشان داد که صنعت مراقبت‎های بهداشتی می تواند بر روی محتوای اطلاعاتی بدست آمده از صورتهای مالی حسابداری تأثیر بگذارد. سلیمان (2008)، پیوستگی موجود در بین اجزاء دوپونت و RNOA در صنایع مختلف مورد بررسی قرار داد و به این نتیجه دست یافت که تغییر در ATO دارای قدرت توضیحی مثبتی در زمینه ی تغییرات افزایشی آتی RNOA نسبت به تغییرات کنونی RNOA می‎باشد. مارک تی سولیمن[11] (2004) در تحقیقی با استفاده از تحلیل دوپانت تعدیل شده بر حسب نوع صنعت برای پیش‎بینی سودآوری آتی پرداخته است که نتایج تحقیق نشان دهنده این موضوع بوده که محاسبه ویژگیهای دوره زمانی اجزای نسبت دوپانت به پیش‎بینی تغییرات RNOA آتی کمک خواهد نمود. ایرفیلد و یان (2001) دریافتند تجزیه RNOA در سطوح PM و ATO نمی‌تواند اطلاعات فزاینده ‌را برای پیش‎بینی تغییرات یک سال اخیرموجود درRNOA فراهم آورد. بنابراین آنها نشان دادند که تجزیه  و  نمی‎تواند پیش‎بینی سودآوری عملیاتی آتی را توسعه دهد. به ویژه آنها دریافتند که  دارای اطلاعات مفیدی در مورد تغییرات یک سال اخیر می‎باشد، در صورتی که  نمی‎تواند پیش‎بینی سودآوری عملیاتی آتی را توسعه دهند. به ویژه آنها دریافتند که  دارای اطلاعات سودمندی در مورد تغییرات یک سال اخیر می‎باشد، درصورتی که  حاویاین اطلاعات نیست.

 

روش تحقیق و مدل

 روش تحقیق

تحقیق حاضر از نظر روش، توصیفی همبستگی و از نظر هدف، یک تحقیق کاربردی می­باشد. همچنین جامعه آماری تحقیق حاضر شامل تمامی شرکت‎های موجود در صنعت دارویی بورس تهران می باشد که تعداد نمونه بعد از حذف سیستماتیک، 13 شرکت برای دوره زمانی 86 الی 95 بوده است. روش گردآوری داده‎های تحقیق حاضر از نوع میدانی و ابزار گردآوری داده‏های تحقیق، بانک‎های اطلاعاتی بورس اوراق بهادار و شرکت‎های مربوطه خواهد بود. به منظور جمع‎آوری داده‎های مورد نیاز برای محاسبه متغیرهای پژوهش، از بانک‎های اطلاعاتی «ره آورد نوین» و «تدبیر پرداز» استفاده شد. همچنین جهت تحلیل داده­ها از آماره­های توصیفی و تحلیل رگرسیون استفاده شده است.

 

فرضیه و مدلهای تحقیق

فرضیه اول: اجزای نسبت دوپونت بر سودآوری آتی تاثیر گذار است.

فرضیه اول - الف: نسبت گردش دارایی‎ها بر سودآوری آتی تاثیر گذار است.

فرضیه اول - ب: حاشیه سود بر سودآوری آتی تاثیر گذار است.

 

فرضیه دوم: تغییرات اجزای نسبت دوپونت بر سودآوری آتی تاثیر گذار است.

فرضیه دوم - الف: تغییرات نسبت گردش دارایی‎ها بر سودآوری آتی تاثیر گذار است.

فرضیه دوم - ب: تغییرات حاشیه سود بر سودآوری آتی تاثیر گذار است.

 

فرضیه سوم: تغییرات عایدات،  اجزای و تغییرات اجزای نسبت دوپونت بر بازده سهام تاثیر گذار است.

فرضیه سوم - الف: نسبت عایدات به قیمت سهام بر بازده سهام تاثیر گذار است.

فرضیه سوم - ب: نسبت گردش دارایی‎ها بر بازده سهام تاثیر گذار است.

فرضیه سوم - ج: حاشیه سود بر بازده سهام تاثیر گذار است.

فرضیه سوم - د: تغییرات نسبت گردش دارایی‎ها بر بازده سهام تاثیر گذار است.

فرضیه سوم - ه: تغییرات حاشیه سود بر بازده سهام تاثیر گذار است.

 

جهت بررسی قابلیت استفاده از نسبت دوپونت به منظور پیش‎بینی سودآوری و ﺑﺎﺯﺩﻩ سهام از مدل‎های‎ رگرسیون چندگانه که برگرفته از تحقیق چنگ و همکاران (2014) و سلیمان[12] (2008) به شرح زیر استفاده می‎گردد، که مدل  (1) و (2) برای فرضیات اول و دوم ارائه شده است:

 

 

 

مدل (1)

 

 

 

مدل 1-1

 

 

مدل 1-2

 

 

مدل 1-3

 

 

مدل 1-4

 

 

مدل (2)

 

 

 

مدل 2-1

 

 

مدل 2-2

 

 

مدل 2-3

 

 

مدل 2-4

 

 

 

که  NOAخالص دارایی‎های عملیاتی[13] از تفاوت دارایی‎های عملیاتی و بدهی‎های عملیاتی محاسبه می شود؛  PMحاشیه سود که از تقسیم سود عملیاتی به فروش محاسبه می شود؛ ATO گردش دارایی‎ها که از تقسیم فروش به خالص دارایی‎های عملیاتی (NOA)، RNOA از حاصل‎ضرب PM در ATO محاسبه می شود.  متغیرهای کنترل RSST (2005) است که شامل تغییرات سرمایه در گردش[14] (ΔWC) که سرمایه در گردش از تفاوت دارایی‎ها جاری و بدهی‎های جاری محاسبه می شود. تغییر در دارایی‎ها عملیاتی غیرجاری[15] (ΔNCO) که از تفاوت بین دارایی‎ها عملیاتی غیرجاری و بدهی عملیاتی غیرجاری محاسبه می‎شود. AB Controls گروه دیگری از متغیرهای کنترلی است و شامل AB _INV که از تفاوت تغییرات موجودی کالا و تغییرات فروش، AB _AR که از تغییرات حساب‎های دریافتنی و تغییرات فروش، AB _GM که از تفاوت تغییرات فروش و سودناخالص؛ AB _S&A که از تفاوت تغییرات هزینه‎های اداری و فروش و تغییرات فروش محاسبه می شود. همچنین برای بررسی تأثیر اجزای نسبت دوپونت و بازده سهام از مدل‎های زیر استفاده می‎کنیم که هدف این آزمون ارزیابی این است که آیا اطلاعات اجزاء نسبت دوپونت جهت انعکاس بازده سهام مفید است؟ معادله‎ی (3) به بررسی رابطه‎ی همزمان موجود بین اجزای نسبت دوپونت و نسبت سودهرسهم به ارزش بازار سهام با بازده‎ سهام با وجود متغیر سودآوری می‎پردازد.

 

مدل (3)

 

 

مدل 3-1

 

مدل 3-2

 

مدل 3-3

 

مدل 3-4

 

 

که   بازده‎های سهام می باشد که با استفاده از بازده خرید و نگهداری بازار[16] به شرح زیر مورد سنجش قرار می‎گیرد:

 

    قیمت سهام در پایان دوره t،  قیمت سهام در اول دوره t،   سود نقدی هر سهم،  درصد آورده نقدی از محل سود انباشته و اندوخته‎ها،  درصد آورده نقدی از محل آورده‎های نقدی و مطالبات،  از تقسیم سود هر سهم شرکت در سال t به ارزش‎های بازار سهام هر سهم مربوط به پایان سال مالی 1 – t محاسبه می شود.

 

نتایج تحقیق

آمار توصیفی داده­ها

جدول (1)، آمارهای توصیفی متغیرهای تحقیق را نشان می­دهد. آمار توصیفی متغیر‌های تحقیق که با استفاده از داده‌های شرکتهای موجود در صنعت دارویی اندازه‌گیری شده‌اند و شامل میانگین، میانه، انحراف معیار، کمینه و بیشینه ارائه گردیده است.

جدول1. آمار توصیفی متغیرهای تحقیق

متغیر

میانگین

میانه

بیشینه

کمینه

انحراف معیار

 
 

R

9/45

16

8/51

9/44-

1/35

 

NOA

1,562,984-

884,771-

1,048,330

10,159,420-

1,937,701

 

PM

348/0

282/0

571/1

056/0

257/0

 

ATO

267/0

251/0

636/0

048/0

139/0

 

RNOA

107/0

065/0

587/0

004/0

120/0

 

ΔWC

319,999

181,647

2,133,563

1,071,861-

495,516

 

ΔNCO

160,507

91,527

2,000,703

85,573-

287,447

 

AB _INV

44,701

57,373

671,956

1,060,972-

268,708

 

AB _AR

27,643

9,946

1,483,751

2,706,358-

433]091

 

AB _GM

27,684

37,581

514,798

674,927-

171,216

 

AB _S&A

81,927-

20,818-

671,956

1,877,981-

366,671

 

EARN

168/0

144/0

691/1

014/0

168/0

 

ΔNOA

3,597

68,826-

10,110,576

6,844,819-

1,826,163

 

ΔPM

024/0

010/0

804/0

230/1-

263/0

 

ΔATO

002/0

002/0-

949/0

339/0-

135/0

 

ΔRNOA

007/0

000/0

714/0

478/0-

102/0

 

ΔEARN

011/0

005/0

560/1

534/1-

251/0

 

ماخذ: یافته­های تحقیق

با توجه به آماره توصیفی فوق کمترین بازده سهام میانگین 9/45 درصد، بازده خالص دارایی‎ها 7/10 درصد، گردش دارایی‎ها 267/0 مرتبه و حاشیه سود 8/34 درصد بوده است.

 

 

نتایج مدلهای رگرسیونی

آزمون مدل اول

نتایج معادله رگرسیون اول برای بررسی تأثیر اجزای نسبت دوپونت بر سودآوری آتی تأثیر در جدول (2) آمده است. همانطورکه در این جدول گزارش شده است اثر نهایی تغییر یک واحد متغیر توضیحی مورد نظر بر تغیرات بازده خالص دارایی‎های عملیاتی دوره 1+t را نشان می­دهد. به عبارتی دیگر در مدل (1) به بررسی تأثیر متغیرهای مستقل و کنترلی بر متغیر وابسته سودآوری آتی در چهار حالت پرداخته شده است. در مدل (1-1) بدون در نظر گرفتن متغیرهای کنترلی، در مدل (1-2) با در نظرگرفتن متغیرهای کنترلی AB و بدون در نظر گرفتن متغیرهای کنترلی RSS، در مدل (1-3) با در نظرگرفتن متغیرهای کنترلیRSS  و بدون در نظر گرفتن متغیرهای کنترلی AB و در مدل (1-4) با در نظر گرفتن تمامی متغیرهای کنترلی مدل برازش شده است.

 

فرضیه اول - الف: نسبت گردش دارایی‎ها بر سودآوری آتی تاثیرگذار است.

نتایج بدست آمده از برازش مدل در حالت‎های مختلف بیانگر آن است که نسبت گردش دارایی‎ها در مدل‎های (1-1) و (1-2) بر سودآوری آتی تأثیر معناداری ندارد، در حالی که در مدل‎های (1-3) و (1-4) با حضور متغیرهای کنترل RSS معنادار می‎باشد. از اینرو با توجه به اینکه ضریب تعیین تعدیل شده با وجود متغیرهای کنترلی افزایش یافته است لذا می توان گفت که نسبت گردش دارایی‎ها بر سودآوری آتی تاثیر مثبت و معناداری دارد و این بیانگر آن است که نسبت گردش دارایی‎ها جهت پیش ‎بینی سودآوری آتی دارای محتوای اصلاعاتی است و شرکتهای موجود در صنعت دارو می‎توانند با کارایی و فعالیت بیشتر یا از طریق مدیریت دارایی‎ها بهینه منجربه سودآوری گردند. نتایج این فرضیه با نتایج تحقیقات چنگ و همکاران (2013)، مارک تی سولیمن (2004) و فایرفیلد و یان (2001) مشابهت ندارد.

 

فرضیه اول - ب: حاشیه سود بر سودآوری آتی تاثیرگذار است.

نتایج بدست آمده از برازش مدل در حالت‎های مختلف بیانگر آن است که حاشیه سود در مدل‎های (1-1) و
(1-2) بر سودآوری آتی تأثیر معناداری ندارد، در حالی که در مدل‎های (1-3) در فاصله اطمینان 90 درصد و در مدل (1-4) با فاصله اطمینان 99 درصد معنادار می‎باشد. از اینرو با توجه به اینکه ضریب تعیین تعدیل شده با وجود متغیرهای کنترلی RSS افزایش یافته است لذا می‎توان گفت که حاشیه سود بر سودآوری آتی تاثیر مثبت و معناداری دارد. لذا می توان گفت که حاشیه سود بر سودآوری آتی تاثیر مثبت و معناداری دارد و این بیانگر آن است که حاشیه سود جهت پیش ‎بینی سودآوری آتی دارای محتوای اصلاعاتی است و از اینرو شرکتهای صنعت دارو با تمرکز بر سود بدست آمده از بخش عملیاتی به راحتی می‎توانند سودآوری آتی را پیش‎بینی نمایند. نتایج این فرضیه با نتایج تحقیقات چنگ و همکاران (2013)، مارک تی سولیمن (2004) و فایرفیلد و یان (2001) مشابهت ندارد.

 

 

 

 

 

جدول2. نتایج برازش مدل اول با متغیر وابسته سودآوری آتی

مدل (1-4)

مدل (1-3)

مدل (1-2)

مدل (1-1)

متغیر

(22/0) 03/0-

(13/0) 04/0-

(85/0) 04/0

(40/0) 02/0

عرض از مبدا

(00/0) 27/1-

(00/0) 47/1-

(005/0) 54/0-

(26/0) 41/0-

 

(06/0) 18/0

(07/0) 18/0

(22/0) 13/0

(81/0) 03/0-

 

(006/0) 31/0

(00/0) 40/0

(18/0) 14/0

(31/0) 12/0

 

(13/0) 05/0

(26/0) 04/0

(30/0) 03/0

(66/0) 02/0

 

-

-

-

(00/0) 08E-4/1

 

(02/0) 08-E 8/3

(00/0) 08-E 1/6

-

-

 

RSS Controls

متغیرهای کنترلی

(02/0) 07-E 2/1

(04/0) 08-E 9/9

-

-

 

(15/0) 08E-2/5

-

 (0.00) 08E-4/4-

-

 

AB Controls

(15/.) 08-E6/3

-

(00/0) 08E-4/4-

-

 

(02/0) 07E-1/1-

-

(03/0) 08E-1/1-

-

 

(004/0) 08E-2/9

-

(09/0) 08E-5/8

-

 

56/0

45/0

48/0

33/0

R2 تعدیل شده

(00/0) 4/5

(00/0) 6/4

(00/0) 8/4

(00/0) 9/2

F

ماخذ: یافته­های تحقیق. اعداد داخل پرانتز سطح معنی­داری را نشان می­دهد.

آزمون مدل دوم

نتایج معادله رگرسیون اول برای بررسی تأثیر اجزای تغییرات نسبت دوپونت بر سودآوری آتی در جدول (3) آمده است. همانند مدل رگرسیون اول، برازش مدل دوم در چهار حالت صورت گرفته است که نتایج آزمون فرضیات به شرح زیر است:

فرضیه دوم - الف: تغییرات نسبت گردش دارایی‎ها بر سودآوری آتی تاثیر گذار است.

نتایج بدست آمده از برازش مدل در حالت‎های مختلف بیانگر آن است که تغییرات گردش دارایی‎ها در تمامی مدل‎ها بر سودآوری آتی تأثیر معناداری نداشته است، لذا می‎توان گفت که تغییرات نسبت گردش دارایی‎ها بر سودآوری آتی تاثیر مثبت و معناداری ندارد. نتایج این فرضیه با نتایج تحقیقات چنگ و همکاران (2013) و مارک تی سولیمن (2004) مشابهت نداشته در حالی که با نتیجه تحقیق فایرفیلد و یان (2001) مشابهت دارد.

فرضیه دوم - ب: تغییرات حاشیه سود بر سودآوری آتی تاثیر گذار است.

نتایج بدست آمده از برازش مدل در حالت‎های مختلف بیانگر آن است که تغییرات حاشیه سود  در تمامی مدل‎ها بر سودآوری آتی تأثیر معناداری نداشته است، لذا می‎توان گفت که تغییرات حاشیه سود بر سودآوری آتی تاثیر مثبت و معناداری ندارد. نتایج این فرضیه با نتایج تحقیقات چنگ و همکاران (2013) و مارک تی سولیمن (2004) مشابهت نداشته در حالی که با نتیجه تحقیق فایرفیلد و یان (2001) مشابهت دارد.

 

جدول3. نتایج برازش مدل دوم با متغیر وابسته سودآوری آتی

مدل (2-4)

مدل (2-3)

مدل (2-2)

مدل (2-1)

متغیر

(63/0) 01/0

(94/0) 001/0

(07/0) 03/0

(21/0) 02/0

عرض از مبدا

(00/0) 79/0-

(00/0) 93/0-

(001/0) 55/0-

(00/0) 47/0-

 

(66/0) 01/0-

(41/0) 02/0-

(85/0) 005/0

(66/0) 01/0-

 

(05/0) 18/0

(001/0) 24/0

(42/0) 07/0

(15/0) 12/0

 

(31/0) 05/0

(27/0) 06/0

(73/0) 02/0

(52/0) 04/0

 

-

-

-

(00/0) 08E-4/1

 

(02/0) 08E-6/3

(00/0) 08E-9/5

-

-

 

RSS Controls

متغیرهای کنترلی

(03/0) 07E-1/1

(06/0) 08E-5/9

-

-

 

(20/0) 08E-7/4

-

(00/0) 07E-3/1

-

 

AB Controls

(00/0) 08E-8/3-

-

(00/0) 08E-6/4-

-

 

(05/0) 07E-5/9-

-

(05/0) 08E-8/9-

-

 

(02/0) 08E-9/7

-

(01/0) 08E-8/7

-

 

54/0

44/0

48/0

33/0

R2 تعدیل شده

(00/0) 1/5

(00/0) 4/4

(00/0) 5/4

(00/0) 94/2

F

ماخذ: یافته­های تحقیق. اعداد داخل پرانتز سطح معنی­داری را نشان می­دهد.

 

آزمون مدل سوم

نتایج معادله رگرسیون سوم برای بررسی تأثیر اجزای نسبت دوپونت و نسبت عایدات هر سهم به قیمت سهام بر بازده سهام در جدول (4) آمده است. همانطورکه در این جدول گزارش شده است اثر نهایی تغییر یک واحد متغیر توضیحی مورد نظر بر بازده سهام را نشان می­دهد. به عبارتی دیگر در مدل (3) بررسی تأثیر متغیرهای مستقل و کنترلی بر متغیر وابسته بازده سهام در چهار حالت بدان پرداخته شده است. در مدل (3-1) بدون در نظر گرفتن متغیرهای کنترلی و اجزای نسبت دوپونت، در مدل (3-2) با اضافه شدن متغیرهای  و ، در مدل (3-3) با اضافه شدن متغیرهای  و  و نهایتاً در مدل (3-4) با اضافه شدن متغیرهای  و  فرضیات مورد بررسی قرار گرفتند که نتایج به شرح زیر است:

 

فرضیه سوم - الف: تغییراتنسبت عایدات به قیمت سهام بر بازده سهام تاثیر گذار است.

نتایج بدست آمده از برازش مدل در حالت‎های مختلف بیانگر آن است که تغییرات عایدات به قیمت سهام در تمامی مدل‎ها بر بازده سهام تأثیر معناداری دارد، به طوری که با اضافه شدن متغیرها در هر مدل نسبت به مدل قبلی، ضریب تعیین تعدیل شده بهیود یافته است و لذا می‎توان گفت که تغییرات عایدات به قیمت سهام بر بازده سهام تاثیر مثبت و معناداری دارد. یعنی شرکتهایی سود سهام بیشتری در ازای قیمت سهام خود از سودآوری شرکت بدست آورند به راحتی می‎توانند با ایجاد محتوای اطلاعاتی فزاینده برای سرمایه‎گذارن منجربه بازدهی سهام بیشتری گردند. نتایج این فرضیه با نتایج تحقیقات چنگ و همکاران (2013) مشابهت ندارد.

 

فرضیه سوم - ب: نسبت گردش دارایی‎ها بر بازده سهام تاثیر گذار است.

نتایج بدست آمده از برازش مدل‎ (3-3) بیانگر آن است که نسبت گردش دارایی‎ها بر بازده سهام تأثیر معناداری دارد. لذا می توان گفت که تمرکز بیشتر شرکتهای دارویی در مدیریت داراییها و گردش آن از طریق فروش بیشتر می‎تواند منجربه تاثیر بازده سهام گردد. نتایج این فرضیه با نتایج تحقیقات چنگ و همکاران (2013) مشابهت ندارد.

 

فرضیه سوم - ج: حاشیه سود بر بازده سهام تاثیر گذار است.

نتایج بدست آمده از برازش مدل‎های (3-3) و (3-4) بیانگر آن است که حاشیه سود بر بازده سهام تأثیر معناداری ندارد. لذا می توان گفت حاشیه سود نمی تواند محتوای فزاینده‎ای برای پیش‎بینی بازده سهام این شرکتها داشته باشد، یعنی حاشیه سود بالاتر دلیلی بر بازده سهام بیشتر نمی تواند باشد. نتایج این فرضیه با نتایج تحقیقات چنگ و همکاران (2013) مشابهت ندارد.

 

فرضیه سوم - د: تغییرات نسبت گردش دارایی‎ها بر بازده سهام تاثیر گذار است.

نتایج بدست آمده از برازش مدل‎ (3-4) بیانگر آن است که تغییرات نسبت گردش دارایی‎ها بر بازده سهام تأثیر معناداری ندارد. لذا می توان گفت نسبت گردش دارایی‎ها نمی تواند محتوای فزاینده‎ای برای پیش‎بینی بازده سهام این شرکتها داشته باشد. نتایج این فرضیه با نتایج تحقیقات چنگ و همکاران (2013) مشابهت ندارد.

 

فرضیه سوم - ه: تغییرات حاشیه سود بر بازده سهام تاثیر گذار است.

نتایج بدست آمده از برازش مدل‎ (3-4) بیانگر آن است که تغییرات حاشیه سود بر بازده سهام تأثیر معناداری ندارد. لذا می توان گفت تغییرات حاشیه سود می‎تواند محتوای فزاینده‎ای برای پیش‎بینی بازده سهام این شرکتها داشته باشد، یعنی تغییرات حاشیه سود بالاتر دلیلی بر بازده سهام بیشتر می تواند باشد. نتایج این فرضیه با نتایج تحقیقات چنگ و همکاران (2013) مشابهت دارد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول4. نتایج برازش مدل اول با متغیر وابسته بازده سهام

مدل (4)

مدل (3)

مدل (2)

مدل (1)

متغیر

(97/0) 7/1-

(47/0) 8/30-

(00/0) 02/81

(00/0) 12/63

عرض از مبدا

(19/0) 1/104-

(23/0) 7/88-

(02/0) 6/163-

(07/0) 2/107-

 

(02/0) 5/126

(02/0) 2/120

(01/0) 2/137

(07/0) 4/72

 

(43/0) 1/370-

(70/0) 3/72-

(70/0) 3/72-

-

 

(18/0) 3/398-

(10/0) 1/637-

(05/0) 7/209-

-

 

(74/0) 5/39

(39/0) 11/83

-

-

 

(11/0) 9/338

(00/0) 61/488

 

-

 

(58/0) 7/53

-

-

-

 

(29/0) 9/160

-

-

-

 

23/0

23/0

12/0

06/0

R2 تعدیل شده

(06/0) 6/1

(04/0) 7/1

(53/0) 04/0

(86/0) 59/0

F

ماخذ: یافته­های تحقیق. اعداد داخل پرانتز سطح معنی­داری را نشان می­دهد.

 

نتیجه­گیری و پیشنهادات

این مقاله به طور تخصصی به سودمندی سطح تغییرات اجزای نسبت دوپونت در زمینه‎ی پیش‎بینی عملکرد سودآوری و بازده سهام و چگونگی به کارگیری اجزاء دوپونت توسط افراد موجود در بازار در صنعت دارویی بورس تهران مورد ارزیابی قرار گرفته است. ویژگی‎های محیطی و عملیاتی اعم از قوانین سنگین دولتی و شدت نیروی کار می‎تواند به طور بالقوه بر سطح اطلاعات مفید و سیگنال‎های حسابداری اثر بگذارد و اهمیت نسبی اجزاء دوپونت در پژوهش‎های قبلی را مورد تغییر قرار می‎دهد. نتایج مقاله حاضر نشان داد که اجزای نسبت دوپونت موجود در صنعت دارویی در مقایسه با تحقیقات قبلی، دارای علائم و محتوای اطلاعاتی حسابداری مفیدتر‎ی می‎باشد به طوری که سطح و تغییرات ATOدر مقایسه باPM ، دارای اهمیت بیشتری برای افراد موجود در بازار (تحلیل‎گران و سرمایه‎گذاران) می باشد. به بیان دیگر، نتایج نشان می‎دهد که تغییرات موجود در PM در مقایسه با PM دارای ثبات بیشتری برای توضیح تغییرات جهت به کارگیری اطلاعات موجود در اجزای دوپونت توسط مشارکت‎کنندگان بازار می‎باشد. یافته‎ها دیدگاهی را تقویت می‎کند که بیان می‎دارد ویژگی‎های خاص عملیاتی شرکت‎ها ممکن است بر قابلیت اطمینان ATO درزمینه‎ی پیش‎بینی سودآوری آتی اثر گذارد. از اینرو با توجه به نتایج بدست آمده تحلیل‎گران و سرمایه‎گذاران صنعت دارویی باید بیشتر بر تغییرات موجود در گردش دارایی‎ها تمرکز کنند و کمتر بر تغییرات موجود در حاشیه سود متمرکز شوند تا صحت پیش‎بینی سودآوری آتی توسعه یابد. همچنین به مدیران و تحلیلگران مالی پیشنهاد می‎گردد که جهت سیاست‎گذاری رقابتی در شرکت‎های موجود در صنعت دارویی به جای تمرکز بر افزایش حاشیه سود از طریق افزایش قیمت‎ها به شکل عمده‎ای بر کاهش حاشیه سود و افزایش کارایی عملیاتی، متمرکز شوند. همچنین تحقیقات آتی می‎تواند به تحلیل اثر رویدادهای نظارتی بر علائم حسابداری و کارآیی آن در پیش‎بینی سود و عملکرد آتی شرکت در سایر صنعت‎ها بپردازد و این در حالی است که نتایج ما به شرکتهای سودآور صنعت دارویی محدود شده است. بعلاوه، تفکیک بیشتر اجزاء دوپونت می‎تواند دیدگاه‎های مازادی را در مورد منابع اطلاعاتی فراهم آورد که در تبیین بازده دارای کارآیی می‎باشد. در نهایت، شناسایی ویژگی‎های عملیاتی خاص ممکن است پیامدهای معناداری در مورد چگونگی به کارگیری ابزارهای تحلیل مالی اعم از تحلیل دوپونت را دربر داشته باشد و از اینرو می تواند پایه و اساس پژوهش‎های آتی شود.

 



[1] Dupont

[2] profit margin

[3] asset turnover

[4] ohlson

[5] Feltham and Ohlson

[6] returns on net operating assets

[7] Fairfield and Yohn

[8] Amir et al

[9] Chang

[10] Bauman

[11] Mark T soliman  

[12] Soliman

[13] Net Operating Assets

[14] working capital

[15] noncurrent operating assets

[16] buy –hold market return

منابع

ü     اژدری، احمد، (1380)، پیش بینی قابلیت سودآوری شرکتها با استفاده از نسبتهای مالی، پایان نامه کارشناسی ارشد حسابداری، دانشگاه شیراز.

ü     طالبی، حمید، (1395)، پیش بینی سودآوری با استفاده از نسبت تعدیل شده بازده حقوق صاحبان سهام و موقعیت نسبی شرکت در صنعت، چارمین کنفرانس بین المللی پژوهشهای کاربردی در مدیریت و حسابداری، تهران، دانشگاه شهید بهشتی

ü     عرب مازار یزدی، محمد، جابری نسب، بهروز، (1390)، بررسی کارایی استفاده از نسبت دوپونت تعدیل شده و اجزای آن به منظور پیش بینی تغییرات سودآوری آینده، مجله دانش حسابداری، سال دوم، شماره 6، صص 93-110.

ü     ودیعی‌، محمدحسین‌ بخشی‌، مجید، (1389)‌، استفاده از تحلیل دوپانت تعدیل شده بر حسب نوع صنعت برای پیش‌بینی سودآوری آینده شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران‌، تحقیقات حسابداری‌ و حسابرسی، سال دوم‌، شماره6‌، ‌صص 67-54.

ü Amir, E., Kama, I. and Livnat, J. (2011), “Conditional versus unconditional persistence of RNOAcomponents: implications for valuation”, Review of Accounting Studies, Vol. 16 No. 2.

ü Chang, K. J., Chichernea, D. C., & HassabElnaby, H. R. (2014). On the DuPont analysis in the health care industry. Journal of Accounting and Public Policy, 33(1), 83-103.

ü Fairfield, P.M. and Yohn, T.L. (2001), “Using asset turnover and profit margin to forecast changesin profitability”, Review of Accounting Studies, Vol. 6 No. 4, pp. 371-385.

ü Feltham, J. and Ohlson, J.A. (1995), “Valuation and clean surplus accounting for operating andfinancial activities”, Contemporary Accounting Research, Vol. 11 No. 2, pp. 689-731.

ü Mark.T.Soliman.2004, Using Industry-Adjusted Dupont Analysis to Predict Future Profitability.

ü Ohlson, J.A. (1995), “Earnings, book values, and dividends in security valuation”, ContemporaryAccounting Research, Vol. 11 No. 2, pp. 661-687.

ü P. Bauman, M. (2014). Forecasting operating profitability with DuPont analysis: Further evidence. Review of Accounting and Finance, 13(2), 191-205.

ü Soliman, M.T. (2008), “The use of DuPont analysis by market participants”, The AccountingReview, Vol. 83 No. 3, pp. 823-853.